transportszynowy.pl

najobszerniejsze centrum wiedzy o transporcie szynowym po polsku

Wagon typu 105N/Na > Historia / modernizacje

Wagon typu 105Na jest najpopularniejszym tramwajem jeżdżącym w Polsce. Jego konstrukcja oparta jest o budowę tramwaju PCC zaprojektowanego i produkowanego od lat 30. XX wieku w Stanach Zjednoczonych.
Produkowany był seryjnie od 1974 roku przez Wytwórnię Konstrukcji Stalowych "KONSTAL" w Chorzowie (Obecnie Alstom Konstal S.A.) na bazie wagonu 13N.

Pierwsza seria stopiątek miała oznaczenie typu105N. Następnie po doświadczeniach eksploatacyjnych wagonów 105N udoskonalono projekt wagonu wprowadzając między innymi: przełączalny układ połączeń grup silników trakcyjnych podczas rozruchu, nastawnik kierunku jazdy przeniesiono na lewą stronę fotela motorniczego oraz wprowadzono kilka istotnych modyfikacji w układzie elektrycznym wagonu. Tak zmodyfikowany wagon oznaczono symbolem 105Na i wdrożono do seryjnej produkcji.
Część wagonów z pierwszej serii (105N) była i jest również modernizowana na wzór 105Na w związku z czym nie zachował się niestety żaden w pełni oryginalny wagon z pierwszej serii produkcyjnej.
W 2005 roku Zakład Komunikacji Miejskiej w Gdańsku Sp. z o. o. na prośbę Miłośników Komunikacji Miejskiej doprowadził jedną z eksploatowanych stopiątek do wyglądu oryginalnego wagonu 105N. Obecnie pojazd ten wyjeżdża na trasę jako historyczny. Na poniższych zdjęciach przedstawiam wygląd tego wagonu, a dokładnie elementów charakterystycznych dla pierwszych stopiątek (N).

Kliknij aby powiększyć    Małe szybki pod oknami przednimi

Założeniem projektowym stopiątki było bardzo duże przeszklenie nadwozia tramwaju. Jednak w raz z eksploatacją i występującymi kolizjami zdecydowano się nie stosować małych szybek na przodzie kabiny w poźniejszych seriach produkcyjnych.
Na powyższym zdjęciu widać jeszcze brak typowych dla 105Na gniazd jazdy ukrotnionej - kable podłącza się przez pokrywę w atrapie reflektorów.

Kliknij aby powiększyć   Szybki nad drzwiami - miejsce na tablice relacyjne


Kabina w przeciwieństwie do obecnie stosowanych była oddzielona od przedziału pasażerskiego jedynie płytami i barierkami. Urządzenia, które obecnie znajdują się w szafie aparatowej za kabiną umieszczone były między innymi pod stopniami wejściowymi. Dzięki temu szafa aparatowa była mniejszych rozmiarów.
Jednak podzespoły elektryczne w stopniach wejściowych nie najlepiej sprawowały się przy złej pogodzie (głównie ze względu na wilgoć) i postanowiono je zabudować w wysokiej szafie za kabin. Tak już pozostało we wszystkich kolejnych odmianach produkcyjnych.

Kliknij aby powiększyć    Niska szafa aparatowa i płyta odgrodzająca kabinę

Kliknij aby powiększyć    Drzwi do kabiny

Kliknij aby powiększyć    Wnętrze 105N


Poniższa fotografia przedstawia oryginalnie odwzorowany pulpit 105N. Obecnie takie pulpity można spotkać w niewielu miastach. Jednym z nich są Katowice, gdzie również był pomysł doprowadzenia jednego z wagonów do oryginalnego wyglądu 105N w samym zakładzie ALSTOM Konstal S.A.

Kliknij aby powiększyć    Pulpit 105N

Kliknij aby powiększyć    Pulpit 105N eksploatowany w Katowicach

Kliknij aby powiększyć    Przyciski nożne sterowania (czuwak/hamulec/rozruch)





Wagon 105Na i pochodne

105Na to wagon silnikowy, wysokopodłogowy, czteroosiowy, dwuwózkowy, z każdą osią napędzaną za pomocą osobnego silnika (Bo'Bo'), przystosowany do jazdy po torze normalnym o szerokości 1435 mm oraz zasilany napięciem 600 V (-200 / +150) prądu stałego.


Jego największą zaletą jest czworo dwuskrzydłowych drzwi. Jedne na początku wagonu, dwoje drzwi w środku i jedne na końcu. Takie rozmieszczanie drzwi stanowczo ułatwia wymianę pasażerów na przystankach.


Budowa i wyposażenie wagonów omawianego typu zmieniała się można powiedzieć z roku na rok. Wprowadzano modernizacje, udoskonalano i eksperymentowano.
W 1993 roku zakład KONSTAL S.A. wyprodukował na zlecenie Przedsiębiorstwa Komunikacji Tramwajowej w Katowicach (obecnie Tramwaje Śląskie S.A.) sześć wagonów dwukierunkowych do obsługi ruchu podczas remontu wiaduktu w Gliwicach, który trwał do 1996 roku. Sytuacja wyglądała tak, że remontowany wiadukt uniemożliwiał dojazd zwykłym tramwajom do pętli. Składy dwukierunkowe zamiast zawracać na pętli zmieniały tor na przejściu zwrotnicowym przed wiaduktem i następnie po zmianie przez motorniczego kabiny jechały w przeciwnym kierunku. Wagony te oznaczono typrm 111N. Zastosowano w nich drzei pasażerskie z obydwu stron nadwozia (po 3 na stronę). W celu zaoszczędzenia miejsca zamiast typowych drzwi dwuskrzydłowych zastosowano drzwi harmonijkowe.
Wagony do eksploatacji liniowej łączy się w składy poprzez sprzęgnięcie dwóch pojazdów tyłami do siebie. W wyniku tego prowadzenie składu możliwe jest w obydwu kierunkach bez konieczności zawracania na pętli.

Kliknij aby powiększyć    Skład 111N

Kliknij aby powiększyć    Wagony sprzęgnięte tyłami

Kliknij aby powiększyć    Przestrzeń pasażerska z drzwiami po obydwu stronach

Kliknij aby powiększyć    Drzwi harmonijkowe

Kliknij aby powiększyć    Napędy drzwiowe analogiczne do 105Na


Na pulpicie motorniczego zamontowane zostały dodatkowe przełączniki do niezależnej obsługi drzwi z prawej i lewej strony.

Kliknij aby powiększyć    Pulpit 111N


W związku z drzwiami po obu stronach, szafę aparatową za stanowiskiem motorniczego zlokalizowano na osi wagonu.

Kliknij aby powiększyć    Szafa aparatowa za kabiną


W 2006 roku wagony 111N wypożyczone zostały ze Śląska przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie do obsługi budowanej linii tramwajowej wzdłuż ulicy Pawiej.



W kilku egzemplarzach stopiątek zakłady KONSTAL wdrożyły rozruch tyrystorowy i oznaczono jako 105NT i 106Na. Tramwaj taki poza brakiem klasycznego rozruchu oporowego miał  też możliwość rekuperacji energii elektrycznej do sieci trakcyjnej podczas hamowania. W wyniku zastosowania napedu impulsowego był on o około 30% bardziej ekonomiczny. Jednak to rozwiązanie nie przyjęło się w powszechnym zastosowaniu z powodu problemów z jakością elektroniki tyrystorowej. Pojazdy te były mocno zawodne.

Kliknij aby powiększyć    Wagon 105NT

Kliknij aby powiększyć    Wagon 105NT z symbolem napędu tyrystotowego


Innym rozwiązaniem była przebudowa wagonów silnikowych (sterowniczych) na doczepy czynne (105NaD), prowadzone w jeździe ukrotnionej z wagonami silnikowymi. W poznańskich Zakładach H. Cegielskiego opracowano też skład przegubowy o zonaczeniu typu 105N/2.

Przebudowy i modernizacje omawianych wagonów, a było ich naprawdę dużo, prowadzone były zarówno przez producenta - KONSTAL, jak również w ramach napraw, w stacjach remontowych przedsiębiorstw komunikacyjnych.

Dla Łodzi, Elbląga i Bydgoszczy, gdzie rozstaw szyn w torze wynosi 1000 mm (wąski tor), wyprodukowano wagony wąskotorowe oznaczone jako 805N/Na. Różnią się one od stopiątek w sumie tylko budową wózków, w których podłużnice z łożyskami osiowymi (maźnicami) przebiegają po zewnętrznych stronach kół jezdnych.

Kliknij aby powiększyć    Wózek wąskotorowy (opis na pow.)


Układ elektryczny jest taki sam jak w 105Na z drobną modyfikacją dla Łodzi związaną z odmienną biegunowością sieci trakcyjnej (+ szyny, - sieć jezdna). W innych miastach sieć jezdna ma biegun dodatni, a szyny toru ujemny.

Wagony typu 105Na eksploatowane są w większości miast w Polsce, w których jest komunikacja tramwajowa. Kontynuacją tego modelu są wagony 105N2k/2000 wyprodukowane w zakładach Alstom-Konstal S.A. w Chorzowie.

Kliknij aby powiększyć    Skład 105N2k/2000 w Warszawie



Przykładowe zmiany / modernizacje w wagonach:

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowany wagon (Gdańsk)

Zmodernizowany wagon (Łódź)

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowany pulpit wagonu 105Na (Katowice)

Kliknij aby powiększyć    Wnętrze wagonu po remoncie generalnym (Katowice)

Kliknij aby powiększyć    Zlikwidowana kabina - doczepa czynna (105NaD)

Kliknij aby powiększyć    Fragment szafy aparatowej w 105NaD (opis na pow.)

Kliknij aby powiększyć    Wewnętrzna tablica kierunkowa elektroniczna (Kraków)

Kliknij aby powiększyć    Zabudownane wózki jezdne (Kraków)

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowana lampa (Kraków)

Kliknij aby powiększyć    Głośnik nagłośnienia wewnętrznego (Kraków)

Kliknij aby powiększyć    Wnętrze wagonu po remoncie generalnym (Kraków)

Kliknij aby powiększyć    Pulpit wagonu 105Nf (Warszawa)


W jednym z wagonów podczas naprawy głównej Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie zamontowało w drzwiach fotokomórki zabezpieczające pasażerów przed przytrzaśnięciem podczas zamykania drzwi. Gdy strefa drzei jest pusta, po określonym czasie załącza się sygnał ostrzegawczy, zaczynają migać lampki ostrzegawcze na skrzyni drzwiowej i następuje zamknięcie drzwi jak w nowoczesnych wagonach.
W przypadku wykrycia przez fotokomórkę ruchu, drzwi pozostają otwarte, a gdy stanie się to w czasie zamykania, drzwi samoczynnie rewersują do pozycji otwartej i zamkną się dopiero gdy wejście będzie puste.

Kliknij aby powiększyć    Fotokomórka drzwiowa (zob. powiększenie)

Kliknij aby powiększyć    Szafa drzwiowa z oświetleniem hallogenowym



Wrocławska firma PROTRAM Sp. z o.o. (nie istnieje) modernizowała wagony typu 105Na dla MPK Wrocław Sp. z o. o. Pierwsze modernizacje wagonów realizowane w ramach napraw głównych polegały na zmianei ilości drzwi (3 wejścia zamiast 4) oraz wymianie drzwi na odskokowo - uchylne. Wprowadzono też zmiany we wnętrzach pasażerskich - wymiana siedzeń, poprawiona stylistyka wnętrza oraz modernizowano kabinę motorniczego.



Kliknij aby powiększyć    Wagon po modernizacji w PROTRAM

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowany pulpit

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowane złącza międzywagonowe


W późniejszych latach w ramach modrnziacji w Portram, zmianiany był wygląd nadwozia wagonu, kabiny i przedziału pasażerskiego przy zachowaniu jak w poprzedniem przypadku typowego układu elektrycznego z wymianą niektórych podzespołów na nowsze. Pantograf typu OTK-1 zastąpiony został odbierakiem prądu firmy STEMMANN Fb700, a zamiast przetwornicy wirującej zabudowano przetwornicę statyczną.
Tak zmodernizowane wagony otrzymały oznaczenie typu 105NWr i eksploatowane są wraz z doczepami czynnymi 105NWrD.

Kliknij aby powiększyć    Wagon podczas remontu w hali PROTRAM

Kliknij aby powiększyć    Wagon po remoncie

Kliknij aby powiększyć   Kliknij aby powiększyć  
Nowy pulpit
  

Kliknij aby powiększyć    Przestrzeń pasażerska


Modernizowane w firmie PROTRAM swagony otrzymały wewnątrz nowoczesne trójkolorowe wyświetlacze diodowe, na których wyświetlane są informacje o numerze linii i końcówce, imieninach oraz podawana jest data i czas.

Kliknij aby powiększyć    Tablica - nr linii i końcówka

Kliknij aby powiększyć    Data i czas

W wagonach zastosowane zostały nowoczesne i ciche drzwi dwuskrzydłowe odskokowo - uchylne firmy z autorewersowaniem.
Kliknij tutaj i obejrzyj film prezentujący zamykanie drzwi z napędem IGE w wagonie 105NWr.

Kliknij aby powiększyć    Stopnie wejściowe III drzwi

Kliknij aby powiększyć    Tylna szafa aparatowa

W najnowszych modernizowanych wagonach wózki jezdne miały wprowadzony pierwszy stopień usprężynowania w postaci łożyskowanych kadłubów lożysk osiowych wspartych w ramie wózka za pośrednictwem sprężyn metalowo-gumowych klinowych, realizujących również prowadzenie zestawu kołowego. Oprócz tego, drugi stopień usprężynowania został zmodyfikowany o zabudowę tłumików (amortyzatorów) hydraulicznych.

Kliknij aby powiększyć    Zmodernizowany wózek

Kliknij aby powiększyć    Usprężynowanie zestawu kołowego (opis na pow.)




Wagony 204WrAs

W 2005 roku wrocławski PROTRAM wybudował wagony oznaczone jako typ 204WrAs.

Kliknij aby powiększyć    Skład 204WrAs 2604+2603

Ich konstrukcja zbliżona jest do stopiątek jednak całkowicie nowa. W układzie sterowniczym zastosowano rozruch impulsowy (falownikowy) z asynchronicznymi silnikami trakcyjnymi prądu zmiennego oraz rekuperacją energii przy hamowaniu.
Kabina motorniczego jest klimatyzowana.
Dokładne informacje na temat wagonu można znaleźć tutaj.


Analogiczne modernizacje były prowadozne również u innych przewoźników. Przykładem może być MPK Łodź, które również przeprowadza gruntowne modernziacje tramwajów z zastosowaniem nowoczesnego napędu impulsowego, zmian w wypsażeniu przestrzeni pasażerskich i kabin motornczych. Wagony zyskują kompozytowe ściany czołowe, wklejane szyby i okna boczne. Wyposażane są w system monitoringu wizyjnego oraz w system informacji pasażerskiej w formie wyświetlaczy elektronicznych i układu zapowiedzi głosowych.
Poniżej przykłady łódzkie.

Wagon silnikowy i doczepa czynna (805NM)

Ściana czołowa z kompozytu i drzwi odkokowo - uchylne

Przestrzeń pasażerska

Doczepa czynna

Przedmi pomost w doczepie czynnej

Pulpit sterowniczy w kabinie

Nastawnik jazdy i hamowania

Terminal głównego sterownika pojazdu na pulpicie

Ekran monitoringu na pulpicie

Szafa aparatowa za kabiną

 

Autor strony podczas prowadzenia składu