Opis stacji kolejowych i posterunków > Posterunki techniczne na stacjach

1) Ogólne informacje o posterunkach technicznych
Zgodnie z Instrukcją o prowadzeniu ruchu pociągów Ir-1 (R1) (zobacz instrukcję), która obowiązuje na sieci kolejowej zarządzanej przez PKP PLK SA, posterunek techniczny przeznaczony jest do wykonywania, bezpośredniego organizowania i nadzorowania czynności ruchowych na stacjach i na innych posterunkach ruchu.
Posterunki techniczne dzielą się na:
1) posterunki nastawcze,
2) posterunki dróżnika przejazdowego,
3) posterunki stwierdzania końca pociągu.
Do maja 2025 funcjonowały jeszcze posterunki dyspozytorskie czyli posterunki dyżurnych ruchu peronowych i posterunki dyżurnych ruchu manewrowych. Ich zadania przejęły posterunki ruchu zwrotnicze. 

2) Posterunki nastawcze
Posterunek nastawczy przeznaczony jest do realizowania czynności, które związane są bezpośrednio z prowadzeniem ruchu pociągów. Posterunek nastawczy, który wyposażony jest w urządzenia nastawcze z funkcją zależności sygnałów na sygnalizatorach od położenia zwrotnic oraz urządzenia blokowe i łączności - jest nastawnią, natomiast posterunek, którego urządzenia nastawcze nie mają powyższych funkcji jest posterunkiem zwrotniczego. Zobacz opis urządzeń sterowania ruchem kolejowym i łączności - tutaj.

   
Nastawnia dysponująca stacji osobowo-towarowej w Libiążu

   
Nastawnia dysponująca w budynku dworca w Starym Sączu


Posterunek zwrotniczego - stacja Opole Główne

Ze względu na pełnioną funkcję nastawni rozróżnia się:

Nastawnie dysponujące
Nastawnie wykonawcze

Do maja 2025 roku funkcjonowały jeszcze nastawnie manewrowe.

Obszar działania nastawni to rejon oddziaływania nastawni zwany okręgiem nastawczym. W przypadku zastosowania urządzeń sterowania ruchem kolejowym kluczowych ręcznych i mechanicznych scentralizowanych, nastawnia dysponująca obsługuje swój okręg nastawczy oraz wydaje polecenia obsługi urządzeń srk do podległych nastawni wykonawczych. Jeżeli posterunek wyposażony jest w przekaźnikowe urządzenia sterowania ruchem kolejowym, to najczęściej cała stacja stanowi jeden okręg nastawczy, który obsługiwany jest przez jedną nastawnię. Analogicznie wygląda sytuacja, gdy nastawnia wyposażona jest w urządzenia srk komputerowe. Duże stacje (głównie rozrządowe) mogą mieć kilka nastawni dysponujących (najczęściej dwie – jedna w rejonie górki rozrządowej, druga w rejonie torów porządkowo-odjazdowych), które między sobą współpracują na zasadzie udzielanych zgód, czyli odpowiedniej obłsłudze bloków blokady stacyjnej (bloki dania i otrzymania zgody). Nastawniom tym mogą być przyporządkowane nastawnie wykonawcze, przy czym nastawnia wykonawcza jest przyporządkowana jednej nastawni dysponującej.
Zobacz opis urządzeń sterowania ruchem kolejowym i łączności - tutaj oraz opis stacji rozrządowych - tutaj.


Przykładowe stacje z: dwoma okręgami nastawczymi - osobnym dla nastawni dysponującej (ND) i wykonawczej (NW) oraz z jednym okręgiem nastawczym obsługiwanym przez ND.

Obszar działania nastawni może obejmować fragment układu torowego stacji, całą stację (jak wyżej) lub nawet kilka stacji na linii. W związku z tym ze względu na obszar działania rozróżnia się:

Nastawnie centralne
Nastawnie zdalnego sterowania
Nastawnie miejscowe


3) Posterunki dróżników przejazdowych
Posterunki te, zwane także strażnicami, usytuowane są na szlaku lub stacji w pobliżu skrzyżowania linii kolejowej z drogą kołową w jednym poziomie. Posterunki takie wyposażone są w urządzenia służące do sterowania ruchem drogowym, a mianowicie jego wstrzymywania na czas przejazdu pociągów.


   
Posterunek dróżnika przy przejeździe

   
Przykładowe urządzenie do sterowania rogatkami

Posterunki dróżników przejazdowych oznacza się w postaci ułamka, gdzie w liczniku należy podać numer, który jest liczbą kolejną posterunku (według wzrostu kilometrażu), znajdującego się na tej linii lub nazwę przejazdu kolejowego, a w mianowniku kilometr linii, na którym znajduje się ten posterunek.
W przypadku, gdy posterunek jest wspólny dla wielu linii kolejowych, posterunek ten należy oznaczyć kolejną liczbą porządkową lub nazwą przejazdu linii o wyższej kategorii.

Informacje na temat kategorii przejazdów i urządzeń na ich stosowanych można znaleźć tutaj.



4) Posterunki stwierdzenia końca pociągu
Zadaniem tego typu posterunku jest potwierdzenie prawidłowości wjazdu pociągu na stację czyli przede wszystkim, z pociąg wjechał w całości na posterunek. Posterunek taki może występować jako niezależny budynek lub też znajduje się w ramach nastawni. Może być też połączony z posterunkiem dróżnika przejazdowego.
Posterunki stwierdzania końca pociągu oznacza się skrótem "Skp", a w przypadku występowania kilku posterunków do skrótu dodaje się kolejne cyfry arabskie np. "Skp 1", "Skp 2".


Przykładowy posterunek SKP połączony ze strażnicą przejazdową

 
Monitory w Lokalnym Centrum Sterowania ruchem kolejowym do stwierdzania końca pociągu

Zobacz opis sygnałów końca pociągu w ramach rozdziału "Sygnały na pojazdach kolejowych" - tutaj.

5) Posterunki dyspozytorskie (zlikwidowane w maju 2025 roku)

To posterunki których zadaniem był bieżący nadzór i regulacja całokształtu pracy eksploatacyjnej na wyznaczonym obszarze lub odcinku. W ramach tych posterunków wyróżniało się posterunki:
- dyspozytorów,
- dyżurnych ruchu peronowych,
- dyżurnych ruchu manewrowych,
- starszych ustawiaczy.
Powyższe posterunki, zastąpiono posterunkami zwrotniczowymi

a) dyżurny ruchu peronowy, ma za zadanie terminowe podstawianie składów pasażerskich na stację oraz ich wyprawienie zgodnie z rozkładem jazdy.

   
Posterunek dyżurnego ruchu peronowego - Szczecin Gł.

   
Dyżurna ruchu peronowa przekazuje dokumenty maszyniście


b) dyżurny ruchu manewrowy, odpowiadał za sprawne i bezpieczne prowadzenie prac manewrowych (rozrządzania i zestawiania składów pociągów) w rejonie stacji.