Kolej
Powrót
Urządzenia łączności:
- Ogólne informacje o łączności
- Łączność telefoniczna
- Łączność radiotelefoniczna
- System bezpieczeństwa RADIO-STOP
- Urządzenia rozgłaszania przewodowego
- Urządzenia sygnalizacyjne (tablice i zegary)
- Urządzenia telewizyjne
1) Ogólne informacje o łączności:
Telekomunikacja jest to technika nadawania, przesyłania i odbioru
informacji na odległość z reguły za pośrednictwem sygnałów elektrycznych1.
W Polsce za telekomunikację kolejową odpowiada PKP Telekomunikacja Kolejowa "TELEKOM" Spółka z o.o.
Na sieci PKP można rozróżnić następujące główne rodzaje łączności: łączność telefoniczną, łączność radiotelefoniczną,
urządzenia rozgłaszania przewodowego, urządzenia informacyjne i telewizyjne.
2) Łączność telefoniczna:
W łączności telefonicznej kolejowej wyróżnia się sieć ogóloeksploatacyjną umożliwiającą porozumiewanie się wszystkich służb kolejowych na terenie całej sieci kolejowej kraju oraz na określonych (ograniczonych) zasadach z sieciami telekomunikacji publicznej. Drugi typ łączności telefonicznej to: łączność ruchowa, która jest jedną z najważniejszych rodzajów łączności na sieci kolejowej, gdyż umożliwia porozumiewanie się pracowników służby ruchu w celu zapewnienia sprawnego i bezpiecznego prowadzenia pociągów.
Łączność ruchowa dzieli się na:
- zapowiadawczą, która wykorzystywana jest do zapowiadania pociągów, a wiec wymiany informacji dotyczących ruchu pociągów pomiędzy dwoma kolejnymi posterunkami zapowiadawczymi. Dyżurny ruchu wyprawiający pociąg wywołuje sąsiedni posterunek ruchu, do którego wysyła pociąg i w bezpośrednim kontakcie telefonicznym z dyżurnym ruchu tego posterunku uzgadnia przebieg pociągu.
Stanowisko dyżurnego ruchu w nastawni dysp.
Telefoniczna centralka typu KTE
W nowych rozwiązaniach centralki telefoniczne zastępuje się nowoczesnymi urządzeniami dyspozytorskimi. Poniższa fotografia przedstawia takie urządzenia w postaci ekranu dotykowego LCD, który jak typowa centralka służy, do porozumiewania się z różnymi posterunkami na stacji i sąsiedztwie.
Nowoczesne urządzenie dyspozytorskie
Prowadzenia ruchu pociągów na szlaku dotyczy Instrukcja R-1 (rozdział IV paragraf 22 - 36 przepisów Ir-1)
- strażnicową, która służy do porozumiewania się dyżurnych ruchu z dróżnikami przejazdowymi. Dyżurny ruchu z posterunku zapowiadawczego informuje posterunek dróżnika o nadjeżdżającego pociągu poprzez przesłanie odpowiednich sygnałów akustycznych (np. 1 dzwonek długi dla kierunku nieparzystego lub 2 dzwonki krótkie dla kierunku parzystego).
Na te sygnały dróżnik musi się zgłosić i potwierdzić odebrany sygnał osobiście. Po zgłoszeniu się do dyżurnego ruchu wszystkich dróżników na danej linii odnotowuje on ten fakt w dzienniku ruchu, gdzie jest specjalna rubryka o powiadomieniu dróżników, a potem podaje sygnał zezwalający na semaforze wyjazdowym.
Dzwonki sygnalizacyjne na posterunku dróżnika
Posterunek dróżnika przy przejeździe
Dróżnik przed posterunkiem podczas przejazdu pociągu
- stacyjną, która występuje tylko na terenie stacji i służy do porozumiewania się personelu, który jest związany z pracą stacyjną. Centralnym punktem sieci stacyjnej jest dyżurny dysponujący, który przy jej pomocy może łączyć się z innymi posterunkami stacyjnymi, jednostkami technicznej obsługi pociągów itp.
- dyspozytorską, która jest wykorzystywana przez służby dyspozytorskie, czyli nadrzędne w stosunku do służby ruchu bezpośrednio sterującej ruchem pociągów.
Głównym zadaniem służb dyspozytorskich jest koordynacja i kontrola przewozów na obszarze im podległym.
Dyspozytor ma przed sobą graficzny rozkład jazdy pociągów, plany przejścia składów i lokomotyw. Na te plany nanosi rzeczywisty bieg pociągów. Może też zarządzić doraźne zmiany w rozkładach jazdy, wydając stosowne polecenia dyżurnym ruchu podległego odcinka, organizuje ruch w razie komplikacji ruchowych itp.
Istnieją jeszcze inne sieci łączności telefonicznej takie jak na przykład: łączność telekonferencyjna (prowadzenie narad roboczych), łączność wypadkowa (uruchamiana na okres usuwania skutków wypadków) oraz łączność elektrotrakcji.
Ta ostatnia dotyczy komunikowania się w ramach systemu zasilania sieci trakcyjnej.
Dyspozytor zasilania i sieci z centralnej dyspozytorni utrzymuje kontakt z ekipami technicznymi na posterunkach energetycznych (np. na podstacjach trakcyjnych) i innych miejscach związanych z gospodarką energetyczną.
Dyspozytornia zasilania PKP "Energetyka"
3) Łączność radiotelefoniczna
Jest to łączność bezprzewodowa umożliwiająca porozumiewanie się na odległość pomiędzy obiektami stacjonarnymi (np. posterunki), a obiektami ruchomymi (np. pojazdy trakcyjne) jak również powyższe między sobą.
Specyfikacja ogólna łączności radiotelefonicznej:
Częstotliwości: brak danych ze względów bezpieczeństwa
Modulacja: FM,
Transmisja: Simpex, Duosimplex,
Odstęp kanałowy: 12,5 KHz.
Rozróżnia się dwa rodzaje łączności radiotelefonicznej:
- radiołączność liniowa, która umożliwia porozumiewanie się personelu na pojazdach kolejowych z personelem punktów stałych, które znajdują się wzdłuż linii kolejowej, po której jedzie pociąg.
W ramach łączności radiotelefonicznej liniowej występują: sieć pociągowa, sieć pociągów służby drogowej oraz sieć dyspozytora sieci trakcyjnej i zasilania.
W posterunkach ruchu oraz na pojazdach trakcyjnych zainstalowane są urządzenia radiotelekomunikacyjne w postaci radiotelefonów i zespołów nadawczo - odbiorczych.
Antena dachu pociągu
Antena na dachu nastawni
Radiotelefony stosowane na PKP:
Radiotelefon (RADMOR S.A.)
Radiotelefon Koliber (Radionika Spółka z o. o.)
Radiotelefon F747 (Pyrylandia Spółka z o. o.)
Do łączności maszynisty z dyżurnym ruchu i odwrotnie wykorzystywane są określone kanały radiołączności pociągowej (10 kanałów) określone dla danych linii kolejowych.
Wybrany kanał na wyświetlaczu radiotelefonu
Kanały oznaczone są symbolami R1, R2,..., R10,a o tym na którym kanale realizowana jest łączność pociągowa na danym odcinku linii informują maszynistę wskaźniki W28.
Wskaźnik W28
Oznacza, że od tego miejsca zmienia się kanał radiołączności pociągowej na podany na wskaźniku.
Wskaźnik W29
Oznacza, że należy nawiązać łączność radiową z dyżurnym ruchu odcinkowym. Wskaźnik ten jest stosowany na liniach, gdzie ruch prowadzi dyżurny ruchu odcinkowy - na nastawni zdalnego sterowania (dawniej nastawnia odcinkowa).
- radiołączność stacyjna występuje na stacjach rozrządowych oraz na każdej stacji gdzie realizowane są prace manewrowe i jest stała drużyna manewrowa oraz lokomotywa manewrowa.
Z sieci radiołączności stacyjnej korzysta personel służby ruchu - dyżurni ruchu, ustawiacze, manewrowi, personel służby wagonowej - rewidenci taboru, personel służby handlowej - ekspedytorzy, spisywaczo-odprawiacze.
4) System bezpieczeństwa RADIO-STOP
Dla poprawy bezpieczeństwa ruchu pojazdów trakcyjnych stosuje się układ RADIO-STOP nazywany również układem RADIO-ALARM. Urządzenie to zespolone jest z radiotelefonem pociągowym.
Jego uruchomienie następuje poprzez wciśnięcie przycisku "Alarm".
Przycisk ALARM na radiotelefonie
Odebranie sygnału ALARM powoduje natychmiastowe wdrożenie nagłego hamowania wszystkich pojazdów znajdujących się w strefie odbioru sygnału (wydzielony kanał łączności radiowej o wysokim priorytecie).
5) Urządzenia rozgłaszania przewodowego
Podstawową cechą tych urządzeń jest ich jednokierunkowy tryb działania (nadawca => odbiorca) i służą do podawania komunikatów głosowych do personelu np. na stacjach rozrządowych (urządzenia dyspozytorskie).
Powszechnie jednak urządzenia rozgłaszania (informacyjne) stosuje się na stacjach i przystankach osobowych w celu poinformowania podróżnych o aktualnie przyjeżdżających i odjeżdżających pociągach oraz komunikatów pomocniczych.
Zapowiadanie pociągów realizowane jest przez megafonistów, którzy zgodnie z rozkładem jazdy i aktualną sytuacją ruchową (w porozumieniu z dyżurnymi ruchu) podają odpowiednie zapowiedzi.
W przypadku małych stacji / przystanków osobowych zapowiadanie pociągów realizuje dyżurny ruchu z pobliskiego posterunku ruchu (np. nastawni).
Stanowisko megafonisty (opis na powiększeniu)
Urządzenie mikrofonowe
Monitory z informacjami o pociągach (opis na powiększeniu)
Ponieważ co jakiś czas z megafonów stacyjnych mogą być podawane stałe komunikaty dotyczące na przykład bezpieczeństwa, ofert przewozowych itp., to wśród urządzeń zapowiadających w pomieszczeniu megafonisty zainstalowany może być odtwarzacz umożliwiający emisję komunikatów stałych nagranych na płycie / taśmie.
Megafony peronowe podłączone są grupami do wzmacniaczy. Te z kolei połączone są z głównym sterownikiem nagłośnienia, do którego przyłączony jest mikrofon oraz odtwarzacz.
Megafon peronowy
Do urządzeń rozgłaszania przewodowego zalicza się również urządzenia głośnomówiące w pociagach służące do podawania komunikatów pasażerom podczas jazdy pociągu.
Głośnik w przedziale wagonu pasażerskiego IC
6) Urządzenia sygnalizacyjne
Do urządzeń sygnalizacyjnych należą urządzenia alarmowe, służące do powiadamiania o niebezpieczeństwie oraz urządzenia sygnalizacyjne informacyjne służące do podawania informacji.
Urządzenia informacyjne najłatwiej spotkać na stacjach kolejowych w postaci tablic informacyjnych, urządzeń zegarowych itp.
Diodowy wyświetlacz informacyjny peronowy
Diodowa tablica informacyjna zbiorcza
Nowoczesna tablica peronowa - LCD
Paletowa tablica informacyjna peronowa
Paletowa tablica informacyjna zbiorcza
Pole tablicy paletowej i mechanizm napędowy
Monitory LCD z rozkładem
Obecnie za podawanie informacji na tablice odpowiadają komputery. Dawniej służyły do tego celu specjalne stanowiska sterownicze, gdzie komunikaty ustalało się czterdziestopozycyjnym przełącznikiem lub poprzez czytnik kart dziurkowanych.
Komputer lub takie stanowisko obsługuje najczęściej osoba odpowiedzialna za zapowiadanie pociągów na stacji - megafonista.
Zegary, które widzimy na stacjach lub przystankach osobowych są elementami wtórnymi całego systemu.
W skład urządzeń zegarowych wchodzą centrale zegarowe, czyli elementy sterujące i kontrolno-sygnalizacyjne,których podstawową częścią jest zegar główny odpowiedzialny za wskazywanie prawidłowo czasu. Centrale zegarowe wysyłają odpowiednie sygnały elektryczne, które poprzez układ kabli elektrycznych są transmitowane do zegarów elektrycznych wtórnych, czyli urządzeń odbiorczych znajdujących się w różnych miejscach stacji / przystanków osobowych. Otrzymywane przez urządzenia zegarowe wtórne sygnały elektryczne służą do sterowania wskazówkami (najczęściej w rytmie minutowym).
Zegar elektryczny wtórny wskazówkowy
Zegar elektryczny wtórny paletowy
Zegar elektryczny na budynku dworca
7) Urządzenia telewizyjne
Urządzenia telewizyjne służą do bieżącego przekazywania wizji lub wizji i fonii z miejsca nadawania (np. kamery) do miejsca odbioru (np. monitora).
Rozróżnić tu można urządzenia telewizji przewodowej (przemysłowej), które transmitują sam obraz za pośrednictwem infrastruktury kablowej oraz urządzenia telewizji programowej, czyli takie, które umożliwiają transmisję obrazu i dźwięku programów telewizyjnych emitowanych drogą kablową lub antenową.
Na kolei system telewizji przemysłowej wykorzystywany jest głównie do monitorowania stacji (sytuacji ruchowej, potoków pasażerskich), przejazdów kolejowych sterowanych na odległość oraz na przykład prac przeładunkowych i manewrowych.
Kamera monitorująca przejazd kolejowy
Ekrany monitoringu stacji
System telewizji programowej można spotkać na dużych dworcach kolejowych takich jak na przykład Warszawa Centralna, gdzie na peronach zainstalowane są telewizory z bieżącym programem telewizyjnym jednej z komercyjnych stacji.
Telewizor na peronie dworca Warszawa Centralna