Kolej
Powrót
Prowadzenie ruchu pociągów i manewry
Wyprawianie pociągów ze stacji:
- Rozkład jazdy pociągów
- Kolejność wyprawiania pociągów
- Przebiegi i blokada stacyjna
- Drużyny konduktorskie
- Zasady i sygnały dawane przy wyprawianiu pociągów
1) Rozkład jazdy pociągów:
To plan zgodnie, z którym jest prowadzony ruch pociągów stałych na sieci kolejowej,
czyli tych które kursują regularnie. Rozkład jazdy zwany sieciowym rozkładem jazdy pociągów zawiera informacje na temat
dobowo uruchamianej liczby pociągów, ich rodzaju, relacji, czasów odjazdów, przyjazdów, przejazdów i postojów,
informacje o zestawieniu składów (m.in. liczba wagonów, długość, masa).
Rozkład jazdy opracowywany jest przez spółkę PKP Polskie Linie Kolejowe na zlecenie przewoźników
zgodnie z opracowanymi przez nich potrzebami przewozowymi uwzględniając ruch międzynarodowy. Spółki przewozowe
podają ilość połączeń, które chcą uruchomić, a PKP PLK S.A. wpisuje je w siatkę połączeń.
Rozkład jazdy dotyczy zarówno stałych połączeń osobowych jak i połączeń towarowych.
Rozkład jazdy w związku ze zmiennym zapotrzebowaniem na przewozy opracowywany jest na określony czas. Dla
pociągów pasażerskich krajowych i pociągów towarowych międzynarodowych rozkład zostaje ustalony na okres jednego
rok natomiast rozkład dla pociągów pasażerskich międzynarodowych ustalany jest na okres dwóch lat.
Po opublikowaniu w grudniu rozkładów jazdy możliwe jest wprowadzenie do nich poprawek lecz dopiero po upływie
3 miesięcy.
Rozkłady jazdy dzielą się na ogólnodostępne oraz służbowe. Te pierwsze przeznaczone są
dla celów informacji pasażerskiej i dotyczą tylko ruchu pociągów osobowych. Rozkłady ogólnodostępne
występują w postaci:
- wydruków / plansz zamieszczanych na stacjach, przystankach
- wydań książkowych pod tytułem: "Sieciowy rozkład jazdy pociągów",
- ulotek informacyjnych o rozkładach dla danego rejonu / linii,
- internetowych wyszukiwarek połączeń
itp.
Rozkład jazdy drukowany
Plansza z rozkładem jazdy
Przyjęta jest zasada, że rozkłady drukowane dotyczące odjazdów mają tło żółte, a przyjazdów mają tło białe.
Kolorem czarnym oznaczane są pociągi osobowe, a kolorem czerwonym pociągi pośpieszne i ekspresowe (TLK, IC, EC)
Przykładowa ulotka z rozkładem jazdy dla wybranej linii
Internetowy rozkład jazdy pociągów - PKP
Internetowy rozkład jazdy pociągów - DB
Rozkłady służbowe przeznaczone są dla pracowników kolei i noszą nazwę służbowych rozkładów jazdy pociągów.
W ich skład wchodzą zeszyty służbowego rozkładu jazdy pociągów, wykresy ruchu pociągów oraz dodatki do służbowego
rozkładu jazdy pociągów.
2) Kolejność wyprawiania pociągów:
Rozkłady jazdy ustalane są tak, by zachowana została kolejność pierwszeństwa przejazdu według rodzaju i kategorii
pociągów.
Pierwszą zasadą jest, że pierwszeństwo mają pociągi pasażerskie nad towarowymi.
Rozpatrując pociągi pasażerskie to kryterium pierwszeństwa jest prędkość jazdy w związku z czym wyodrębnia się
w kolejności od najwyższego stopnia pierwszeństwa pociągi:
1. nadzwyczajne specjalnego znaczenia,
2. kwalifikowane (EC, IC, Ex),
3. pociągi pośpieszne,
4. pociągi osobowe i aglomeracyjne dowożące ludzi do pracy,
5. pociągi osobowe i dalekobieżne i pozostałe miejscowe
itd.
Oczywiście w sytuacjach nadzwyczajnych pierwszeństwo ponad wszystkimi z tych pociągów mają pociągi ratunkowe.
3) Przebiegi i blokada stacyjna:
W sterowaniu ruchem kolejowym na obszarze posterunków ruchu bardzo ważną rolę odgrywają przebiegi.
Przebieg to przygotowana droga przejazdu z realizacją wszystkich
wymaganych uzależnień wraz z podaniem sygnału zezwalającego na jazdę taboru.
Przebiegi
- Definicje ogólne
- Rodzaje przebiegów
- Przebiegi pociągowe
- Przebiegi manewrowe
- Droga przebiegu
- Elementy drogi przebiegu
- Nastawianie przebiegu
- Zwalnianie przebiegu i system EON
- Dodatkowe informacje o przebiegach manewrowych
- Przebiegi sprzeczne
Blokada stacyjna
- Podstawowe informacje
- Zasady działania blokady stacyjnej
4) Drużyny konduktorskie:
Drużyna konduktorska wraz z drużyna trakcyjną (maszynista i pomocnik maszynisty) i innym personelem
(np. gastronomicznym)
wchodzi w skład załogi pokładowej pociągu.
Drużyna konduktorska składa się z kierownika pociągu
i odpowiedniej liczby konduktorów. Ilość osób w drużynie powinna być dostosowana
do potrzeb pracy techniczno - ruchowej i handlowo przewozowej.
Jednoosobowa drużyna konduktorska w pociągach pasażerskich w postaci kierownika pociągu
może być stosowana w pociągach spełniających wymogi określone w Instrukcji H21.
5) Zasady i sygnały dawane przy wyprawianiu pociągów ze stacji:
Żaden pociąg nie może wyjechać ze stacji, wjechać na stację ani
przejechać przez stację lub inny posterunek następczy i posterunek osłonny
bez zezwolenia dyżurnego ruchu.
Zezwoleniem na wyjazd pociągu jest podanie sygnału zezwalającego na jazdę lub sygnału zastępczego
na semaforze wyjazdowym, a w przypadku, gdy nie wolno lub nie ma możliwości
podania któregoś z tych sygnałów, zezwoleniem na wyjazd pociągu
jest wydanie drużynie pociągowej rozkazu pisemnego.
Na wyszczególnionych w służbowym rozkładzie jazdy posterunkach ruchu podaniu sygnału zezwalającego na jazdę
musi towarzyszyć podanie przez dyżurnego ruchu peronowego (gdy go nie ma to przez dyżurnego ruchu dysponującego)
sygnału Rd1 "Nakaz jazdy".
Sygnał Rd1 "Nakaz jazdy" (dzień / noc)
Sygnał ten podany musi być również na ustalonych posterunkach ruchu, podczas przejazdu pociągu po podaniu
sygnału zezwalającego na jazdę na semaforze wyjazdowym i wjazdowym i na
semaforze drogowskazowym - jeżeli jest.
W przypadku doraźnego braku możliwości podania sygnału Rd1 "Nakaz jazdy", gdy jest on wymagany na stacji
posiadającej semafory wyjazdowe, oczekujący na zezwolenie jazdy pociąg sygnał ten może być
zastąpiony poleceniem dyżurnego ruchu dysponującego, wydanym kierownikowi pociągu lub maszyniście
za pomocą urządzeń łączności w formie: "pociąg [nr] z toru [nr] - odjazd" lub ewentualnie
za pośrednictwem rozkazu pisemnego, w którym skreślono wyrazy "sygnału nakaz jazdy".
Przy wjeździe pociągu na stację lub posterunek odgałęźny
z semaforem wyjazdowym, zezwoleniem na wjazd jest podanie sygnału zezwalającego
lub sygnału zastępczego na semaforze wjazdowym. Jeżeli takie sygnały nie mogą być podane, albo przepisy zakazują
ich podawania to drużyna pociągowa otrzymuje zezwolenie na wjazd poprzez podanie rozkazu pisemnego.
Sygnały podawane przez drużynę pociągową:
Po podaniu na semaforze sygnału zezwalającego na jazdę i po podaniu sygnału Rd1 ,jeśli jest wymagany, a gdy sygnał Rd1
nie jest wymagany to po podaniu sygnału zezwalającego na jazdę i gdy nastąpi godzina odjazdu,
kierownik pociągu podaje sygnał Rp11 "Wsiadać".
Posłuchaj - Sygnał Rp11 "Wsiadać" to jeden długi dźwięk gwizdkiem [ __ ]
Jeżeli wszyscy pasażerowie zajęli miejsca w wagonach (nikt nie wsiada) konduktorzy podają sygnał
Rp12 "Gotów do odjazdu" kolejno w kierunku kierownika pociągu. Sygnał ten
potwierdza, że wszyscy wsiedli i pociąg jest gotowy do odjazdu.
Sygnał Rp12 "Gotów do odjazdu" (dzień / noc)
Jeżeli kierownik pociągu znajduje się na początku składu pociągu sygnał Rp12 podawany
jest przez konduktorów kolejno od końca do początku składu. Jeżeli kierownik pociągu znajduje się na końcu składu
to kierunek podawania sygnału przez konduktorów jest odwrotny. Jeżeli natomiast znajduje się w środku
składu to konduktorzy podają sygnał Rp12 od końców składu do środka, tak że kierownik pociągu
otrzymuje go od dwóch sąsiednich konduktorów.
Po odpowiednim otrzymaniu sygnałów Rp12 kierownik pociągu podaje w kierunku maszynisty sygnał Rp14 "Odjazd pociągów
pasażerskich", który oznacza że maszynista może bezpiecznie ruszyć pociągiem (nakaz jazdy).
Sygnał Rp14 "Odjazd pociągów pasażerskich"
+ słowny komunikat "Odjazd" (dzień / noc)
Jeżeli kierownik pociągu znajduje się w środku lub na końcu składu pociągu, sygnał Rp14 podawany jest od niego
kolejno przez konduktorów, tak że pierwszy konduktor licząc od czoła pociągu przekazuje sygnał Rp14 maszyniście.
Słowny komunikat odjazd nie jest na ogół stosowany przez kierowników pociągu / konduktorów
podczas podawania sygnałów Rp14.
Kierownik pociągu podaje sygnał Rp14 do maszynisty
Jeżeli pociąg wyposażony jest w drzwi pasażerskie automatyczne sterowane przez maszynistę,
co ma miejsce np. w zespołach trakcyjnych i wagonach silnikowych (autobusach szynowych)
kierownik pociągu zamiast podawać maszyniście sygnał Rp14 "Odjazd pociągów pasażerskich",
podaje sygnał Rp13 "Pociąg [nr] gotów do odjazdu" - słownie lub za pośrednictwem urządzeń łączności.
Przykładowo: "Pociąg 33124 gotowy do odjazdu" - często skracany przez kierowników pociągu
do słów "33124 gotów".
Sygnał Rp13 "Pociąg [nr] gotowy do odjazdu"
Maszynista, po otrzymaniu sygnału Rp13 podaje sygnał dźwiękowy ostrzegawczy i zamyka drzwi pasażerskie.
W nowoczesnych pojazdach trakcyjnych sygnał dźwiękowy ostrzegawczy zamykania drzwi może załączać
się automatycznie po załączeniu zamykania drzwi.
Panel sterowania drzwiami na pulpicie - EN61
Podsumowując sygnały drużyn pociągowych Rp11 i Rp12 dotyczą komunikacji między
kierownikiem pociągu i konduktorami natomiast sygnały Rp13 i Rp14 służą do
komunikacji między kierownikiem pociągu i maszynistą.
Oczywistym jest, że w przypadku jednoosobowej drużyny konduktorskiej sygnały Rp11 i Rp12 nie są podawane.