Tramwaje

Powrót

Wagon typu 105N/Na:

Historia / modernizacje:

Wagon typu 105Na jest najpopularniejszym tramwajem jeżdżącym w Polsce. Jego konstrukcja oparta jest o budowę tramwaju PCC wykonywanego w latach 30tych XX wieku w Stanach Zjednoczonych.
Podukowany był seryjnie od 1974 roku przez Wytwórnię Konstrukcji Stalowych "KONSTAL" w Chorzowie (Obecnie Alstom Konstal S.A.) na bazie wagonu 13N.

Pierwsza seria stopiątek miała oznaczenie 105N. Następnie po doświadczeniach eksploatacyjnych wagonów 105N udoskonalono projekt wagonu wprowadzając między innymi: przełaczalnny układ połączeń grup silników trakcyjnych, nawrotnik przeniesiono na lewą stronę fotela motorniczego oraz wprowadzono kilka istotnych modyfikacji w elektryce wagonu. Tak zmodyfikowany wagon oznaczono symbolem 105Na i wdrożono do seryjnej produkcji.
Część wagonów z pierwszej serii (105N) była i jest również modernizowana na wzór 105Na w związku z czym nie zachował się niestety rzaden w pełni oryginalny wagon z pierwszej serii produkcyjnej.
W 2005 roku Zakład Komunikacji Miejskiej w Gdańsku Sp. z o. o. na prośbę Miłośników Komunikacji Miejskiej doprowadził jedną z eksploatowanych stopiątek do wyglądu oryginalnego wagonu 105N. Obecnie pojazd ten wzjedza na trasę jako historyczny, a na codzień jeździ jako doczepa czynna do stopiątki szkoleniowej "L".
Na poniższych zdjęciach przedstawiam wygląd tego wagonu, a dokładnie elementów charakterystycznych dla pierwszych stopiątek (N).

    Małe szybki pod oknami przednimi

Założeniem projektowym stopiątki było bardzo duże przeszklenie pudła tramwaju. Jednak w raz z eksploatacją i występującymi kolizjami zdecydowano się nie stosować małych szybek na przodzie kabiny w poźniejszych seriach.
Na powyższym zdjęciu widać jeszcze brak typowych dla 105Na gniazd jazdy ukrotnionej - kable podłącza się przez klapkę w atrapie reflektorów.

   Szybki nad drzwiami


Kabina w przeciwieństwie do obecnie stosowanych była odsłonięta od przedziału pasażerskiego jedynie płytami i barierkami. Urządzenia, które obecnie znajdują się w szafie aparatowej za kabiną umieszczone były między innymi pod stopniami wejściowymi. Dzięki temu szafa aparatowa była minimalnych rozmiarów.
Jednak podzespoły elektryczne w stopniach wejściowych nienajlepiej sprawowały się przy złej pogodzie i postanowiono wznieść za kabiną wysoką szafę i przenieść wszystkie te elementy do wnętrza. I tyak już pozostało, aż do dnia dzisiejszego.

    Niska szafa aparatowa i płyta odgrodzająca kabinę

    Drzwi do kabiny


Wnętrze pasażerskie pozostało praktycznie takie samo jak w późniejszych 105Na.

    Wnętrze 105N


Poniższa fotografia przedstawia oryginalnie odwzorowany pulpit 105N. Obecnie takie pulpity można spotkać w niewielu miastach. Jednym z nich są Katowice, gdzie również jest pomysł doprowadzenia jednego z wagonów do orginalnego wyglądu 105N w samym zakładzie ALSTOM Konstal S.A.

    Pulpit 105N

    Pulpit 105N eksploatowany w Katowicach

    Pedały sterownicze (czuwak/hamulec/rozruch)






Wagon 105Na i pochodne:

105Na to tramwaj wysokopodłogowy, czteroosiowy, dwuwózkowy, z każdą osią napędzaną za pomocą osobnego silnika (Bo'Bo') przystosowany do jazdy po torze normalnym o szerokości 1435mm oraz zasilany napięciem 600V (-200 / +150) prądu stałego.

Jego największą zaletą jest czworo dwuskrzydłowych drzwi. Jedne na początku wagonu, dwoje drzwi w środku i jedne na końcu. Takie rozmieszcznie drzwi stanowczo ułatwia wymianę pasażerów na przystankach.

Budowa i wyposażenie stopiątki zmieniała się można powiedzieć z roku na rok. Wprowadzano modernizacje, udoskonalano i eksperymentowano.
W 1993 roku zakład KONSTAL S.A. wyprodukował na zlecenie Przedsiębiorstwa Komunikacji Tramwajowej w Katowicach (obecnie Tramwaje Śląskie S.A.) szcześć wagonów dwukierunkowych do obsługi ruchu podczas remontu wiaduktu w Gliwicach, który trwał do 1996 roku. Sytuacja wyglądała tak, że remontowany wiadukt uniemożliwiał dojazd zwykłym tramwajom do pętli. Składy dwukierunkowe zamiast zawracać na pętli zmieniały tor na przejściu zwrotnicowym przed wiaduktem i następnie po zmianie przez motorniczego kabiny jechały w przeciwnym kierunku.
W stojedenastkach zastosowano wejścia drzwiowe z obydwu stron pudła wagonu (po 3 na stronę). W celu zaoszczędzenia miejsca zamiast typowych drzwi dwuskrzydłowych zastosowano drzwi harmonijkowe.
Wagony do eksploatacji linjowej łączy się w składy poprzez sprzęgnięcie dwóch pojazdów tyłami do siebie. W wyniku tego prowadzenie składu możliwe jest w obydwu kierunkach bez konieczności zawracania na pętli.

    Wagony dwukierunkowe 111N

    Wagony sprzęgnięte tyłami

    Przestrzeń pasażerska z drzwiami po obydwu stronach

    Drzwi harmonijkowe

    Maszyny drzwiowe analogiczne do 105Na


Na pulpicie motorncizego zamontowane zostały dodatkowe przełączniki do niezależnej obsługi drzwi z prawej i lewej strony.

    Pulpit 111N


W związku z drzwiami po obu stronach szafę aparatową za stanowiskiem motorniczego zlokalizowano na osi wagonu.

    Szafa aparatowa za kabiną


W 2006 roku wagony 111N wypożyczone zostały ze Śląska przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie do obsługi budowanej linii tramwajowej wzdłuż ulicy Pawiej.




W kilku egzemplarzach stopiątek zakłady KONSTAL wdrożyły rozruch tyrystorowy i oznaczono jako (105NT i 106Na). Tramwaj taki zwracał energię elektryczną do sieci podczas hamowania przez co był o 30% bardziej ekonomiczny. Jednak to rozwiązanie nie przyjęło się w powszechnym zastosowaniu z powodu problemów z jakością elektroniki tyrystorowej jak również z powodu nieprzystosowania podstacji trakcyjnych na przyjmowanie prądu z sieci.

    Wagon 105NT

    Wagon 105NT


Innym rozwiązaniem była przebudowa drugiego wagonu składu na przyczepę czynną (105NaD) lub też stworzono skład przegubowy (105N/2) w poznańskich Zakładach H. Cegielskiego.

Przebudowy i modernizacje omawianych wagonów, a było ich naprawdę dużo, prowadzone były zarówno przez producenta - KONSTAL, jak również w ramach napraw, w stacjach remontowych przedsiębiorstw komunikacyjnych.

Dla Łodzi, Elbląga i Bydgoszczy, gdzie roztaw szyn wynosi 1000mm (wąski tor) wyprodukowano wagony wąskotorowe oznaczone jako 805N/Na. Różnią się one od stopiątek w sumie tylko budową wózków, w których podłużnice z maźnicami przebiegają po zewnętrznych stronach kół jezdnych.

    Wózek wąskotorowy (opis na pow.)


Układ elektryczny jest taki sam jak w 105Na z drobną modyfikacją dla Łodzi związaną z odmienną biegunowością sieci trakcyjnej (+ szyny, - sieć jezdna). We wszystkich innych miastach sieć ma biegun dodatni a szyny ujemny.

Wagony typu 105Na eksploatowane są do dziś we wszystkich miastach Polskich, w których jest komunikacja tramwajowa. Kontynuacją tego modelu są wagony 105N2k/2000 wyprodukowane w zakładach Alstom-Konstal S.A. w Chorzowie.

    Skład 105N2k/2000 w Warszawie





Przykładowe zmiany / modernizacje w wagonach:

    Zmodernizowany wagon (Gdańsk)

    Zmodernizowany pulpit wagonu 105Na (Katowice)

    Wnętrze wagonu po remoncie generalnym (Katowice)

    Zlikwidowana kabina w drugim wagonie (105NaD)

    Fragment szafy aparatowej w 105NaD (opis na pow.)

    Wewnętrzna tablica kierunkowa elektroniczna (Kraków)

    Zabudownane wózki jezdne (Kraków)

    Zmodernizowana lampa (Kraków)

    Głośnik nagłośnienia wewnętrznego (Kraków)

    Wnętrze wagonu po remoncie generalnym (Kraków)

    Pulpit wagonu 105Nf (Warszawa)





Od stycznia 2007 roku Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie podczas napraw głównych wagonów serii 105Na rozpoczęło montaż w drzwiach fotokomórek uniemożliwiajacych przytrzaśniecie pasażerów. Gdy wejście drzwiowe jest puste, po określonym czasie załącza się sygnał ostrzegawczy, zaczynają migać kontrolki na skrzyni drzwiowej i następuje zamknięcie drzwi jak w nowoczesnych wagonach.
W przypadku wykrycia przez fotokomórkę ruchu, drzwi pozostają otwarte, a gdy stanie się to w czasie zamykania, drzwi samoczynnie rewersują do pozycji otwartej i zamkną się dopiero gdy wejście będzie puste.

    Fotokomórka drzwiowa (zob. powiększenie)

    Szafa drzwiowa z oświetleniem hallogenowym





Wrocławska firma PROTRAM Sp. z o.o. modernizuje wagony typu 105Na dla MPK Wrocław Sp. z o. o. Pierwsze modernizacje wagonów polegały na wymianie drzwi na odskoczno uchylne (3 wejścia zamiast 4) i zmianach estetyzacyjnych - wymiana siedzeń, poprawiona stylistyka wnętrza, modernizacja kabiny motorniczego.

    Wagon po modernizacji w PROTRAMie

    Zmodernizowany pulpit

    Zmodernizowane złącza międzywagonowe


Obecnie, jeżeli wagon trafia na modernizację do POTRAMu, to zmianiany jest wygląd pudła wagonu, kabiny i przedziału pasażerskiego przy zachowaniu jak w poprzedniem przypadku typowego układu elektrycznego z wymianą niektórych podzespołów na nowsze. Pantograf typu OTK-1 zastąpiony zostaje odbierakiem prądu firmy STEMMANN FB700, a zamiast przetwornicy wirującej zamontowana jest przetwornica statyczna.
Tak zmodernizowane wagony zyskują oznaczenie 105NWr i kursują wraz z doczepami czynnymi 105NWrD.

    Wagon podczas remontu w hali PROTRAMu

    Wagon po remoncie

    Nowy pulpit

    Pedały (Czuwak / hamowanie / rozruch)

    Przestrzeń pasażerska


Obecnie modernizowane w PROTRAMIE stopiątki otrzymują wewnątrz nowoczesne trzykolorowe tablice elektroniczne krakowskiej firmy ELMAR Sp z o. o., na których wyświetlane są informacje o numerze linii i końcówce, imieninach oraz podawana jest data i czas.

    Tablica - nr linii i końcówka

    Data i czas


Zastosowane zostają nowoczesne i ciche drzwi dwuskrzydłowe odskoczno uchylne z autorewersowaniem.
Kliknij tutaj i obejrzyj film prezentujący zamykanie drzwi z napędem IGE w wagonie 105NWr.

  0,6MB / 12 sek.


    Stopnie wejściowe III drzwi

    Tylna szafa aparatowa


W najnowszych modernizowanych wagonach wózki jezdne mają wprowadzony pierwszy stopień usprężynowania w postaci łożyskowanych maźnic osiowych wspartych w ramie wózka za pośrednictwem klinowych wkładek amortyzacyjnych. Oprócz tego, drugi stopień odsprężynowania jest wzbogacony o tłumik (amortyzator) hydrauliczny. Dzięki tym rozwiązaniom jazda wagonem jest bardziej miękka.

    Zmodernizowany wózek

    Usprężynowanie zestawu kołowego (opis na pow.)





Wagony 204WrAs...

W 2005 roku wrocławski PROTRAM wybudował wagony oznaczone jako 204WrAs.

    Skład 204WrAs 2604+2603

Ich konstrukcja zbliżona jest do stopiątek jednak całkowicie nowa. W układzie sterowniczym zastosowano rozruch impulsowy (falownikowy) z asynchronicznymi silnikami trakcyjnymi prądu zmiennego oraz rekuperacją energii przy hamowaniu.
Kabina motorniczego jest klimatyzowana.
Dokładne informacje na temat wagonu można znaleźć tutaj.

Do początku strony


Powrót do menu tematu